Πατρίδα

Το πρόσωπό σου

έχει κάτι απ’ τη μελαγχολία

των έργων του Πολύκλειτου Ρέγκου

Γίνεσαι πληθωρικός Μάιος

μεστωμένος Αύγουστος

Το δέρμα σου 

έγινε πατρίδα μου

Φωλιάζω επάνω του

το φιλώ

και καταργείται ο χρόνος

[Φιλοξενήθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό exitirion]

Το μάταιο του κόσμου και τα μάτια σου

Σε σκέφτομαι υπό σκιά. Μαζί με τη θάλασσα, γεύομαι το σάλιο σου. Σπανίως η δίψα σβήνει με νερό. Ό,τι υπάρχει, έχει τη μορφή σου. Είσαι παρών στην απουσία μου.

Αδειάζω όταν σε σκέφτομαι. Ακόμα και οι λέξεις άδειες, παραμελημένες. Μου δαγκώνεις τον καρπό, σου φιλώ τα μάτια. Το μάταιο του κόσμου και τα μάτια σου.

Ο κάμπος φλέγεται. Γίνεται τζίτζικας ο ψίθυρος. Στο πρόσωπό σου ροδακινιές και αμπελοχώραφα. Τα δόντια μας γεύονται σάρκα και η σάρκα ουρανό. Σε ’μένα ανήκεις και στον Αύγουστο.

Θα μας νικήσει κάποτε το φως

Θα μας νικήσει κάποτε
το φως
και θα ’ναι φθινόπωρο
τρυφερό
στις πρώτες του ημέρες

Μόνο τα χέρια 
μόνο τα μάτια μας
θα θυμίζουν
όσα ζήσαμε

~

Ό,τι μείνει
θα ’χει χέρια ορθάνοιχτα
ζωντανά —
όπως μου κρατά 

τις νύχτες συντροφιά

η ανάσα σου

Θα ’ναι δικό μας
ό,τι μείνει
και θα μας σώσει
–θα το δεις–
την πιο δύσκολη 
στιγμή

Ποιήματα | Γ. Ξ. Στογιαννίδης

Το ποίημα

Δεν ξέρω πώς να μπαλώσω τούτο το ποίημα
έτσι ξεσκισμένο που είναι.
Νύχτες τώρα παιδεύομαι
μπερδεύομαι με τις λέξεις,
ύστερα είναι εκείνος ο πόνος, επίμονος,
το λίγο φως
που δυσκολεύει να δω το πρόσωπό σου
καταφαγωμένο σαν
από ανακομιδή.
Τόσα χρόνια δεν έλιωσε ακόμη
με κυνηγά βγαίνει ψηλά πάνω απ’ τη θέλησή μου
κάποτε χάνεται
όμως δεν κλείνω μάτι τη νύχτα
ώσπου να πέσω πτώμα.

Τότε καταλαβαίνω γιατί έχουν στραβώσει τα όνειρα
μέσα μου
σκουντουφλούν ξοφλημένα
γιατί μπάζει νερά το μαύρο μου χάλι
βαθαίνει η άβυσσος.

Δε θυμάμαι πότε άρχισα
μου διαφεύγουν οι ημερομηνίες
μένει μόνο εκείνο το καρφί στη θύμησή μου
και δεν τελειώνει τούτο το ποίημα
δεν τελειώνει.

II.

Το ποίημα είναι το ποτάμι
δε σταματά
συνεχίζεται μέσα σου.

III.

Τα ποιήματα μέρα τη μέρα πληθαίνουν
μας κόβουν την αναπνοή
γίνονται εφιάλτες τις νύχτες
κυκλοφορούν ανάμεσά μας
φαντάσματα.

Αν δεν πεθάνουμε θα μας πνίξουν.

***

Το θηρίο

Ήσυχα που είναι εδώ. Τίποτε
απ’ την απειλή του κόσμου δε φτάνει. Κι ας
σκοτώνονται οι άνθρωποι. Τίποτε
δεν ακούγω και κανένα δεν βλέπω. Α
είναι ωραία∙ δεν ξέρω αν είμαι άνθρωπος
ή θηρίο.

Χαίρομαι την πληρότητά μου μονάχος!

[από τη συλλογή Στις προσβάσεις του ύπνου, 

Σκαπτή Ύλη, Θεσσαλονίκη, 1976]

Ανήμερα του Μυροβλύτη

Η απογευματινή υγρασία της πόλης στο δέρμα, ο ναός μισοφωτισμένος. Σε κάθε εισπνοή, άρωμα μύρου και θυμιάματος. Στ’ αριστερά, η εικόνα του Μυροβλύτη, παραδίπλα εκατοντάδες αργοκίνητες γλώσσες κεριών. 

Πλησίασα ν’ αγγίξω μια σπιθαμή δροσιάς από κίονα του κεντρικού κλίτους. Μονολιθικός πράσινος θεσσαλικός σχιστόλιθος, όρθιος ακόμα μετά από τόσες καταστροφές.

Στα σώματα των προσκυνητών μια αδιόρατη, σαν ηρεμία, ένταση. Δακρυσμένα μάτια. Η μόνη εναπομείνασα αισθητική μες στο σκοτάδι της εποχής, ένα αθόρυβο μέγαν εὕρατο ἐv τοῖς κιvδύvοις.

Ανεπαισθήτως το αρχαίο υπέδαφος της πόλης σείεται από στιχηρά ιδιόμελα του Σεισμού σε Ἦχο β’, ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, κάποιου Συμεών Θαυμαστορείτου.

Στα τέλη μονάχα Οκτωβρίου ζωντανή η Σαλονίκη. Δόξα, να λέμε, τῷ Θεῷ.

[φωτογραφία: Frédéric Boissonnas, κιονοστοιχία κεντρικού κλίτους 

της βασιλικής του Αγίου Δημητρίου πριν από την  πυρκαγιά]

Ένας χρυσοκίτρινος καλοαναθρεμμένος σκύλος

Αρχές Αυγούστου, μία εβδομάδα πριν καταταγώ. Φτάνει στη βεράντα του πατρικού, μέσα στις παλάμες του πατέρα, ένα χρυσοκίτρινο αρσενικό κουτάβι. Είχε καιρό να έρθει στο σπιτικό μας κατοικίδιο, μετά τον τραγικό χαμό της Έλσας, μιας δίχρωμης ημίαιμης σκυλίτσας που χάθηκε άδοξα από μελαγχολία και μετά τον επίσης τραγικό χαμό της τρίχρωμης γάτας – παιδικό λάφυρο της μικρής μου αδερφής. Τις ημέρες πριν αναχωρήσω για το έκτο σύνταγμα πεζικού το κουτάβι κλαψούριζε νύχτα μέρα ακατάπαυστα.

Θυμάμαι, στην πρώτη μου άδεια, με παρέλαβε ο πατέρας από τον σιδηροδρομικό της Λάρισας, κρατώντας στο χέρι ένα λουρί που κατέληγε στο χνουδωτό σώμα του σκύλου. Μόλις τον αντίκρισα, δάκρυσα όπως δεν μπόρεσα να δακρύσω στην πρώτη μας συνάντηση. Εκείνη έμελλε να είναι η στιγμή που καθόρισε την μετέπειτα σχέση μας.

Κάθε ημέρα, κάθε εβδομάδα, κάθε μήνα μεταμορφωνόταν σε έναν τρυφερό μεγαλόσωμο σκύλο. Ένα χρυσοκίτρινο καλοαναθρεμμένο λαμπραντόρ, που δεν το χωρούσε ο τόπος. Έκτοτε, η οικογένεια και ο σκύλος μεγαλώνουμε μαζί. Ο σκύλος ως αναπόσπαστο μέλος της φαμίλιας.

Θυμάμαι ότι διάβαζα την Αρχή του Εδουάρδο Γκαλεάνο και σκέφτηκα να του δώσω το όνομα του αγαπημένου Ουρουγουανού. Δεν χρειάστηκε πολύ για να ταυτιστεί το όνομα μαζί του. Φίλοι, γνωστοί και άγνωστοι τον φωνάζουν Έντυ, η οικογένεια σχεδόν πάντα Έντουαρντ.

Έτσι θα χαθούμε

Μιλώ συχνά για τους “παλιούς ανθρώπους”. Για εκείνους που πορεύτηκαν με τα στοιχειώδη, ανάλαφροι από το βάρος της υποψίας.

Αναπολώ όσους έζησαν κι όσους επιμένουν να ζουν μες στη βαρυχειμωνιά της εποχής. Παλιές γυναίκες και άντρες που γνώρισαν την αλήθεια κι ας μη μιλούν.

Μιλώ γι’ ανθρώπους-πατρίδες όπου επιστρέφουμε για να θυμηθούμε ή να δακρύσουμε. Για ’κείνους που έζησαν μιαν άλλη ζωή, πιο ζωή απ’ τη ζωή μας. Και γεύτηκαν ή θα γευτούν έναν άλλον θάνατο, πιο θάνατο από τον θάνατό μας. 

Έζησαν και ζουν αθόρυβα σε στενά διαμερίσματα με μια-δυο γλάστρες στο μπαλκόνι ή σε ταπεινά σπίτια της επαρχίας με μπαχτσέ και μια μουσμουλιά για σκιά στο πλάι.

Κι οι σπουδαγμένοι του σήμερα μιλούν για την αύξηση του προσδόκιμου, δίχως ν’ αρθρώσουν λέξη για το λίγο –μπορεί κι ελάχιστο– μιας ζωής γεμάτης.

Γεμάτη ζωή πάει να πει άδεια από περιττούς λογισμούς και κινήσεις. Θα πει συγκατάβαση, υπομονή και γνώση της φθοράς και του τέλους. 

Κι όσοι πληρώσαμε το τίμημα του “νέου είδους” δεν θα καταφέρουμε ίσως ποτέ να παλιώσουμε όπως πάλιωναν άλλοι κάποτε. 

Ένα προώρως γερασμένο είδος. Απονενοημένο γέννημα μιας άλλης γενιάς που δεν της δώσαμε το χέρι, δεν της ανάψαμε καντήλι, δεν τη μνημονεύσαμε.

Έτσι θα χαθούμε.

[Δημοσιεύθηκε στο ελευθεριακό φύλλο 

ΠΟΙΗΤΕΣ ΧΩΡΙΣ ΠΟΙΗΜΑΤΑ, τ. 14ο - Άνοιξη 2020]

Ο άνθρωπος είναι ανίκανος να δημιουργήσει

Ο άνθρωπος είναι ανίκανος να δημιουργήσει, να επινοήσει. Το μόνο που μπορεί να κάμει είναι να προσεγγίσει τη φύση υποταχτικά, ερωτικά. Άλλωστε η φύση δεν κρύβεται. Ο άνθρωπος δεν έχει παρά να την κοιτάξει. Θα τον αφήσει τότε να δει εκείνο που με την υπομονή θα φτάσει να εννοήσει∙ μονάχα εκείνο. Το κέρδος είναι κιόλας μεγάλο. Είναι ισότιμος του Προμηθέα όποιος κατάφερε να κλέψει από τη φύση τη ζωή που τώρα λατρεύουμε στην Αφροδίτη.

Αύγουστος Ροντέν, Στην Αφροδίτη της Μήλου (απόσπασμα)

μτφρ. Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, εκδ. Νεφέλη, 1985

Η γραφή έχει κάτι από θάνατο | Federico García Lorca

Μα τί να πω για την Ποίηση; Τί να σου πω γι’ αυτά τα σύννεφα, γι’ αυτό τον ουρανό. Να τα κοιτάζω, να τα κοιτάζω, να τα κοιτάζω και τίποτ’ άλλο. Καταλαβαίνεις πως ένας ποιητής δε μπορεί να πει τίποτα για την Ποίηση. Ας τ’ αφήσουμε αυτά στους κριτικούς και τους δασκάλους. Μα ούτε εσύ, ούτε εγώ, ούτε κανένας ποιητής δεν ξέρουμε τί είναι Ποίηση.

Είναι εκεί, κοίταξε! Έχω τη φωτιά μέσα στα χέρια μου, το ξέρω και δουλεύω μαζί της, μα δεν μπορώ να μιλήσω γι’ αυτήν χωρίς να κάνω φιλολογία. Καταλαβαίνω όλες τις ποιητικές τέχνες. Θα μπορούσα να μιλήσω γι’ αυτές, αν δεν άλλαζα γνώμη κάθε πέντε λεπτά. Δεν ξέρω. Ίσως μια μέρα ν’ αγαπήσω πολύ την κακή ποίηση, όπως αγαπώ σήμερα την κακή μουσική, παράφορα. Θα κάψω ένα βράδυ τον Παρθενώνα για ν’ αρχίσω να τον χτίζω το πρωί και να μην τον τελειώσω ποτέ.

Στις διαλέξεις μου μίλησα κάποτε για την Ποίηση, αλλά το μόνο για το οποίο δε μπορώ να μιλήσω είναι η ποίησή μου. Όχι γιατί δεν έχω συνείδηση του τί κάνω. Αντίθετα, αν είναι αλήθεια πως είμαι ποιητής από χάρη του Θεού –ή του δαίμονα– είναι εξίσου αλήθεια ότι είμαι ποιητής χάρη στην τεχνική και την προσπάθεια, και γιατί κατέχω απόλυτα του τί είναι ένα ποίημα.

***

Είναι καλύτερο ν’ ακούς την ποίηση παρά να τη διαβάζεις. Η ζωή θέλει να μείνει λέξη που ο άνθρωπος ακούει. Η γραφή έχει κάτι από θάνατο, αλλά η λέξη είναι ζωή. Αγαπώ τη ζωή κι έτσι αγαπώ και τη λέξη.

[αποσπάσματα επιστολών και συνεντεύξεων του Lorca 

σε επιμέλεια-μετάφραση Τάκη Βαρβιτσιώτη]

Δεν γνώρισα, αλλά είδα | Γιώργος Χειμωνάς

Κάτι αδυσώπητα ακίνητο υπάρχει στον κόσμο. Και το μοναδικό όργανο κίνησης από τον άνθρωπο που προορίζεται να το μετακινήσει, είναι ο λόγος.

~

Δεν γνώρισα, αλλά είδα. Ίσως άλλη τακτική από το εδιζησάμην εμεωυτόν πραγματικά δεν υπάρχει…

~

Γνώση του κόσμου δεν υπάρχει πια. Δεν καταδέχομαι την ερμηνεία του.

~

Μιλούσα για νέα γνώση όχι για επιστημονική μεθοδολογία, για νέο λόγο όχι για νέα μέθοδο...

~

Συνέχεια ο λόγος εξαπατά τον εαυτό του και λέει άλλα αντ’ άλλων — ένας άλλος λόγος τον χρησιμοποιεί κι αυτός ο λόγος δεν είναι από λέξεις.

~

Ό,τι, από εδώ και πέρα, θα σημαίνει δεν θα είναι λόγος, θα είναι ό,τι δεν είναι λόγος. Που δεν μπορεί να είναι λόγος γιατί ο λόγος υπάρχει για να μπορεί να υπάρξει εκείνο που δεν είναι λόγος.

         Η μεγάλη λογοτεχνία δεν είναι λογοτεχνία.

[αποσπάσματα από το βιβλίο 

η δύσθυμη αναγέννηση, όγδοο μάθημα για τον λόγο, 

εκδόσεις ύψιλον, 1987]

Περιέργεια προς το χάος | Άθως Δημουλάς

Χωρίς τίτλο

Τώρα που ο χρόνος
συσσώρευσε πάνω μου
μέρες και μέσα μου
μελαγχολία,
μ’ ευχαριστεί
να βλέπω
τη μελαγχολία μου
καθώς μετρά
τις μέρες
που περνούν.

~

Ταξίδι

Περιπλάνηση επιχείρησα
ως την άκρη του κόσμου.
Aπό περιέργεια προς το χάος.

Το χάος μού έφερε σαγήνη μεγάλη.

Κι εντός μου αντιστράφηκαν οι ρόλοι:
το χάος μού φάνηκε κατάλληλο
κι ο κόσμος που εγνώριζα
στεγνός, μακρινός.

~

Όλα

Όλα είναι εδώ, είπε:
τα προσωπεία του φόβου,
τα κάτοπτρα της αυταπάτης
για το ναρκισσισμό των ελπίδων,
η ψυχή πιο μέσα,
λεία της ανυπαρξίας.

[ Τα ποιήματα Χωρίς τίτλο και Ταξίδι

προέρχονται από την συλλογή Χωρίς τίτλο, 1956

ενώ το ποίημα Όλα από την συλλογή Η μοίρα των πεπρωμένων, 1979 ]

Όταν πεθάνω δεν θα τ’ ακούσεις | Μάρκος Μέσκος

Τον συναντούσα διασταύρωση Αλεξάνδρου Σβώλου με Ιπποδρομίου. Εγώ στο ποδήλατο, εκείνος με τα ψώνια της ημέρας. Ή πρωινά σε καφέ της Γούναρη. Τα παρακάτω απανθίσματα προέρχονται από τις συλλογές: Πριν από τον θάνατο (1958), Τα ανώνυμα (1971), Άλογα στον ιππόδρομο (1973), Τα ισόβια ποιήματα (1977). Η εικόνα είναι έγχρωμο ζωγραφικό έργο του ποιητή.

~

Σιωπή. Έστω, η τύχη να υπάρχουμε.

(...)

Αλλά να μην γίνουμε λόγια. Καθώς η βαρβαρότητα της εποχής σιδερώνει με τα πέλματά της την αθωότητά μας.

[Υποκείμενη Αναφορά]

~

Ανθρώπινο

Ευχαριστώ τη μάνα μου

που μ’ άνοιξεν ένα παράθυρο:

να εκστασιάζομαι μπροστά στην αυγή,

να θλίβομαι μπροστά στη δύση…

~

Μικρή ευτυχία

Είναι μια μικρή ευτυχία που ζω∙

στα χέρια μου κρατάω το άσπρο ρίγος της ζωής

στα χέρια μου κρατάω το μαύρο ρίγος του θανάτου,

τα χρόνια μου περνούν κι ανθίζουμε όπως τα τριαντάφυλλα την άνοιξη

μαδιούνται το χινόπωρο,

αγαπάω τον κόσμο, πονάω για τον κόσμο,

σκέφτομαι και λέω ζωή είναι αγάπη,

σκέφτομαι και λέω θάνατος είναι αγάπη,

δακρύζω από χαρά όταν πυρπολεί τα δέντρα

                το ερωτιάρικο αηδόνι,

δακρύζω από τη λύπη που σταμάτησε

                στη ράχη του χελιδονιού,

χαίρομαι την αυγή, θλίβομαι τη δύση…

Είναι μια μικρή ευτυχία που ζω∙

και που πεθαίνω.

Απολογισμός

Γενάρης. Φεγγάρι στην ύπαιθρο. Υπερβάλλω σα να ’ναι ο μόνος τρόπος να υπάρχω. Ξύπνησα και δεν έβρισκα λόγο ν’ ανοίξω τα μάτια. Ο θάνατος του Nicanor Parra.

Φλεβάρης. Σάπιο πολεοδομικό. Δεν είμαστε παρά το εμμονικό των σκέψεων. Θα χαθούν κάποτε οι ποιητές και θα γεννηθούν ξανά χωρίς κανείς να καταλάβει.

Μάρτης. Βράδυ Ακαθίστου. Τουρίστες και άνεργοι κάτω απ’ τον ίδιο ουρανό. Η σάρκα έχει κάτι άσαρκο που αδυνατώ να συλλάβω. Οι πόλεις το λάθος μας.

Απρίλης. Αγκαλιάζοντας φίλους, αγκαλιάζω τον εαυτό μου. Συνήθως δεν έχω τι να πω και είναι καλύτερα έτσι. Δεν είναι ότι φεύγουμε. Είναι ότι ποτέ δεν ήρθαμε.

Μαγιάτικο στεφάνι σε μέταλλο πόρτας. Νυστάζω αιωνίως. Προκαλώ την τύχη μου, πάει να πει προσκαλώ την ατυχία μου. Σπουδαγμένοι και ατάλαντοι. Όλα ο άνθρωπος και τίποτα ο άνθρωπος.

Ιούνης. Συνήθως λείπω. Μετέχω μιας πραγματικότητας που λίγο μ’ αφορά. Πάντα θα γίνομαι το απέναντι μπαλκόνι και πάντα εγώ εκείνος που με κοιτώ.

Ιούλης στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Καμάρες της οδού Ομήρου. Σύννεφα στα Πυρηναία. Μυρίζω κωνοφόρα και δακρύζω. Κάτι γαλήνιο εντός μας δεν μας αφήνει να ζήσουμε.

Αύγουστος. Ο Όλυμπος απ’ την πατρίδα καμπύλες, υβώματα και ελαφρύ αεράκι. Φράση του Μπατάιγ για τη βεβήλωση της ομορφιάς. Γυμνώνω τα πέλματα. Ο νους, το τίμημα που πληρώνουμε.

Σεπτέμβρης. Αιωνόβιες ελιές σαν σώματα που δεν μπόρεσαν να ξεχάσουν. Μιλούν γι’ ανθρωπισμό οι ξεχασμένοι απ’ τον ίδιο τους τον εαυτό. Το ημιτελές ως άλλη ολοκλήρωση. Αντιπελάργηση. 

Οκτώβρης. Πλατύφυλλος βασιλικός απ’ τον Άη Νικόλα τον Ορφανό. Ήρωες του Σορεντίνο στον ύπνο μου. Δεν είμαστε παρά τα πιο απλά λόγια που καταφέραμε να πούμε. 

Νοέμβρης. Χρειάζομαι βροχή. Δεν είναι πνιγμός. Εγκαύματα είναι και απανθράκωση. Δεν έχω ερωτήματα κάθε που παρατηρώ τους ανθρώπους. Δεν έχω απορίες.

Δεκέμβρης. Επαρχιακό οδικό δίκτυο. Ούτε από πού έρχομαι, ούτε πού πηγαίνω. Δυσκολεύομαι να διακρίνω αν μεγάλωσε η πόλη ή αν εγώ μεγάλωσα μέσα της. Φθείρω τα δόντια μου στη σάρκα σου. Νοσταλγία χώματος.

Είσοδος κινδύνου | Έκτωρ Κακναβάτος

Κάτω από το παράθυρο μου πέρασε πάλι αυτός
δόκανο για φεγγάρια
Το κεφάλι του τετράγωνο κλουβί
μέσα του ένα μάτι
απ’ τα λίγα που περίσσεψαν της νύχτας
μα όχι ψάρι

Σου γράφω μετά από τρεις βροχές
Η απόπειρα μου για το ποιος είναι ο άλλος που είμαι
απότυχε
Τι να σου λέω λοιπόν για τη μοναξιά με λέξεις
Μη δεν είδες θερισμένο κάμπο πέρα πέρα
καταμεσί του απόμαχο βαγκόνι έξω από τις ράγιες
τη σιγαλιά ν’ ακουμπάει πάνω του
δίχως κουδούνι να βοσκάει η ερημιά
κατάψηλα να περιπολούν κοράκια;

Κάτω απ’ το παράθυρο μου πάλι αυτός
Το κεφάλι του εγώ: είσοδος κινδύνου.

[από τη συλλογή Κιβώτιο ταχυτήτων]

Ο θάνατος είναι το μόνο παιχνίδι που μας συγκινεί | Οκτάβιο Πας

Σας αρέσει να συναντάτε ανθρώπους που δεν γνωρίζετε;

«Μου αρέσουν οι συναντήσεις με τους ανθρώπους γενικότερα. Δεν μπορώ την τηλεφωνική επαφή π.χ., με απωθεί. Ακόμη προσπαθώ να γράφω με μολύβι. Σκέφτεται αλλιώς ένας άνθρωπος που γράφει με μολύβι. Και οι παλιοί λογιστές που έκαναν λογαριασμούς με το χέρι στο χαρτί είχαν άλλη εντύπωση για την αξία του χρήματος!». (χαμογελάει)

Είναι απειλή η τεχνολογία, αυτή η επίθεση της τεχνολογίας;

«Τίποτε δεν μπορεί να απειλήσει τον άνθρωπο, την ανθρώπινη ψυχή. Η μόνη απειλή του ανθρώπου είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Άρα η τεχνολογία ως τεχνολογία δεν μπορεί να κάνει κακό. Κακό κάνει γιατί ο ίδιος ο άνθρωπος τη χρησιμοποιεί εναντίον του».

Γιατί τη χρησιμοποιεί εναντίον του;

«Προσπαθεί να πετύχει ο άνθρωπος μέσω της τεχνολογίας πράγματα που είναι αδύνατον να πετύχει ως ανθρώπινη οντότητα. Π.χ., να αναπτύξει ταχύτητες που δεν μπορεί να παρακολουθήσει το ανθρώπινο μυαλό. Αυτό οδηγεί τον άνθρωπο σε μια ασάφεια. Όσο πιο μεγάλη ταχύτητα αναπτύσσουμε τόσο χάνουμε την όρασή μας! Δεν βλέπουμε τα “κοντινά”, μόνο τα “μακρινά” διακρίνουμε. Και αυτό μας κάνει να ζούμε με τα “μακρινά” χάνοντας το παρόν, που είναι το ζητούμενο, που είναι η ζωή, που είναι η γέφυρα με το μέλλον. Εν ονόματι του μέλλοντος, να ξέρετε, έγιναν εγκλήματα στη σύγχρονη ιστορία».

Όπως;

«Αυτό επικαλείτο ο σταλινισμός: μια καλύτερη ζωή και θυσίες σήμερα για ένα καλύτερο μέλλον. Μια φοβερή απάτη που οδήγησε εκατομμύρια ψυχές σε πρόωρο θάνατο!».

Πώς καλυτερεύει τελικώς η ζωή, αν καλυτερεύει, αν υπάρχει ελπίδα;

«Η πρόοδος έχει να κάνει με το “κάθε ημέρα”. Όταν ζούμε την ποιότητα στην καθημερινή μας ζωή, αυτό προμηνύει ένα καλύτερο αύριο! Γι’ αυτό επιδιώκω τις συναντήσεις με τους ανθρώπους. Αυτό είναι ποιότητα ζωής: η καθημερινή επαφή με τους ανθρώπους».

Απολογισμός

Γενάρης, ορεινή Ελασσόνα. Να τρέξουμε, να προλάβουμε τον ήλιο πριν χαθεί. Κατερχόμαστε ζώντες, ανερχόμαστε γυμνοί.

Ο Φλεβάρης μυρίζει φρέσκα εσπεριδοειδή. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει κάτι άλλο πέρα από την ποίηση της ήττας. Ρέμπελος, σχεδόν ημίτρελος. Καταφύγιο στον Βουδισμό. 

Μάρτης. Τα γραπτά του Κορνήλιου Αγρίππα στο αίμα μου. Πορεία αντιεξουσιαστών στο κέντρο της πόλης. Ένα μεγαλειώδες τίποτα μας κρατά στη ζωή.

Απρίλης. Εποχή ατολμίας. Όλα είναι δάχτυλα. Το έρχομαι δεν υπάρχει.

Μάης στην Χαλκιδική. Εκκολάπτει ύπνο μέσα του ο κόσμος. Λυπάμαι που δεν έχω τα χέρια σου. 

Ιούνης. Πρώιμο καλοκαίρι στη Θράκη. Όταν βρέχει και μυρίζουν ανθισμένες φλαμουριές, λείπεις.

Ιούλης. Καύσωνας. Απ’ το Καραμπουρνάκι στην πρωτεύουσα. Το Χαμένο Κέντρο του Ζήσιμου Λορεντζάτου.

Αύγουστος. Μια συμφωνία του Μάλερ ή ένας στίχος ελάσσονος ποιητή, έχουν να πουν περισσότερα για τη ζωή από την ίδια τη ζωή.

Σιωπηλά μπάνια του Σεπτέμβρη. Όστρακα πάνω στην υγρή πετσέτα. Κηλίδα στον Σαρωνικό. 

Οκτώβρης. Δεν μου ’μεινε ίχνος εαυτού. Η τυφλότητα του σκύλου, δική μας τυφλότητα.

Νοέμβρης. Επιστροφή στη Θήβα ή τη Σαμαρκάνδη. Ψιλή σαν ψίθυρος βροχή. Νεροποντές και λασπόνερα. Ερχόμαστε από την υγρασία.

Δεκέμβρης. Μέρες σαν πονοκέφαλος. Η γαμημένη μας τρέλα. Ξημέρωμα στη Λάρισα. Η πόλη ένα ζώο μαζεμένο στη γωνιά του.

Χρώματος κυανού

Μνήμη Γιώργου Σεφέρη

[δέσαμε τὴν καρδιά μας καὶ μεγαλώσαμε]

Ήταν ψιλόβροχο
ερωτική σκηνή σε δύο πράξεις

Μεταξύ ανθρώπων κραταιές
υποψίες
απρόσμενες συναντήσεις
χωρίς περιεχόμενο ―
απόγνωση χρώματος κυανού
βρέφος που χάνει τις αισθήσεις του
μετά τον τοκετό

Ούτε αγάπη ούτε κατάκτηση ―
Χειρολαβή η παρουσία σου
σε απότομο φρενάρισμα
κι ο λόγος
δρόμος δύσκολος
δεν είναι ν’ αστειεύεται κανείς

Πόσοι και πόσοι πληθαίνουν γύρω
και πως ν’ αντέξεις τόση ανοησία

Χωρίς ταυτότητα

A Poet is the most unpoetical of any thing in existence; because he has no Identity - he is continually in for - and filling some other Body - The Sun, the Moon, the Sea and Men and Women who are creatures of impulse are poetical and have about them an unchangeable attribute - the poet has none; no identity - he is certainly the most unpoetical of all God's Creatures.

***

Ο ποιητής είναι το λιγότερο ποιητικό πλάσμα που υπάρχει, γιατί δεν έχει ταυτότητα. Είναι διαρκώς στα πρόθυρα ή στη διαδικασία να γεμίζει ένα άλλο κορμί. Ο ήλιος, το φεγγάρι, η θάλασσα, οι άντρες και οι γυναίκες, πλάσματα προικισμένα με ενόρμηση, είναι ποιητικά και έχουν στην κατοχή τους κάποιο μόνιμο χαρακτηριστικό. Ο ποιητής δεν έχει: είναι χωρίς ταυτότητα· είναι σίγουρα το λιγότερο ποιητικό από όλα τα δημιουργήματα του Θεού.

[John Keats, απόσπασμα επιστολής

στον Richard Woodhouse, 27 Οκτωβρίου 1818]

Έτσι μου στάθηκε ο Όλυμπος

στον Νικ. Βρεττάκο

Έτσι μου στάθηκε ο Όλυμπος
και είχα κωνοφόρα για στέγη
άσφαλτο χυμένη
κάτω απ’ το πέλμα
και από ψηλά βασιλικά γεράκια
άγρια έντομα
μιας γης με σάρκα κι αίμα

Παγανισμός το σώμα
φεγγάρι έτοιμο να πάρει θέση –
Τίποτα δεν είναι για φόβο
μόνο η σιωπή σαν μάνα
που περιμένει ανώφελα
τον γιο της

Θα επιστρέψουμε κάποτε
και θα ’ναι οριστικό

[εικόνα: François Frédéric Boissonnas, 1913]

Δεν άνθησαν ματαίως τόσα θαύματα

Όχθη

Eίμεθα στη όχθη σαν προβλήτες
Tα χέρια μας απλώνονται στον ουρανό
Kαι κατεβάζουν τα πουλιά
Kαι τα κελεύσματα των οδοιπόρων.

Mία γυναίκα κάποτε μας σταματά
Aν δεν γελάσει πρόκειται να βρέξη.

***

Σκοπιά

Κρατάμε μέσ’ στα χέρια μας τα πρόσωπά μας
Και βλέπουμε χρωματιστές εκτάσεις
Οι σκέψεις μας γίνονται γεννιούνται
Στην κάθε μας ματιά.

Δεν άνθησαν ματαίως τόσα θαύματα
Η χάρη τους είναι ψηλή περιπλοκάδα
Που σφίγγει τα μελλούμενα και την ζωή μας
Μέσα στ’ αστέρια.

***

Η ποίησις είναι ανάπτυξι στίλβοντος ποδηλάτου. Μέσα της
όλοι μεγαλώνουμε. Οι δρόμοι είναι λευκοί. Τ’ άνθη μιλούν.
Από τα πέταλά τους αναδύονται συχνά μικρούτσικες παιδίσκες.
Η εκδρομή αυτή δεν έχει τέλος.

[Ενδοχώρα, 1945]

***

«Εγώ εξεπαιδεύθην στην καθαρεύουσα. Τα εκφραστικά μου μέσα στη δημοτική ήσαν ακαδημαϊκά, ψεύτικα. Τα ’μαθα. Έγραφα ως δημοτικιστής ώσπου έφθασα στον υπερρεαλισμό. Και έχω ακόμη μερικά κείμενά μου τυπικώς υπερρεαλιστικά. Και σαν νέος που ήμουν και παιδί, δεν ήμουν καν δημοτικιστής, με την έννοια που λέμε σήμερα, ήμουν μαλλιαρός, μαθητής του Ψυχάρη, κάτοχος της γραμματικής του (…) Ακόμη γράφουμε σύμφωνα με τας πρώτας αρχάς του υπερρεαλισμού χρησιμοποιούντες την αυτόματον γραφήν και έχω πολλά ποιήματα στα συρτάρια μου παραπλεύρως μ’ αυτά που βεβαίως δεν είναι πλέον υπερρεαλιστικά. Δεν είναι υπερρεαλιστικά με την έννοια της εφαρμογής της αυτομάτου γραφής, αλλά εάν προσέξετε, θα δείτε ότι η αφομοίωσις των απώτερων σκοπών που επιδιώκει ο υπερρεαλισμός, που δεν ήταν απλώς να γράφει κανείς ωραία ποιήματα ή όμορφη πρόζα, αλλά να καθιστά πολύ πιο ενδιαφέρουσα και ζωντανή την ζωή και θα πω ακόμη: εδεμικήν. Όχι με την έννοιαν του παραδείσου αλλά με την έννοιαν την διαφοροποιημένη της Εδέμ, στην οποίαν επανερχόμενος ο Αδάμ, υπό άλλο πνεύμα, θα μπορέσει επιτέλους να μην έχει ανάγκη ηλεκτρονικών εγκεφάλων, ανάγκη πολλής-πολλής λογικής που είδαμε που οδήγησε: τον Κάιζερ αρχικά, τον Χίτλερ αργότερα και άλλους, ολιγότερον βαρβάρους αλλά στυγνούς ωσαύτως ανθρώπους».

[απόσπασμα ομιλίας στο ΑΠΘ, 22 Μαρτίου 1973]

***

«Ήτανε δειλινό, καλοκαίρι κι από την ανοιχτή μπαλκονόπορτα έφταναν οι φωνές των παιδιών που έπαιζαν έξω στις πρασιές, γύρω από ένα μεγάλο σιντριβάνι. Να συνεχίζεται η ζωή έτσι, χωρίς να γνοιάζεται κανείς αν την ίδια εκείνη στιγμή μπορούσε να χάνεται μια ύπαρξη πολύτιμη, μου φαινότανε ανυπόφορο. Δεν είχα παρά να συμμαχήσω με την ήττα. Έφυγα για την Αίγινα και δεν ξαναγύρισα παρά για να προστεθώ στη μικρή πομπή που ακολούθησε το φέρετρό του, εκεί, στην Κηφισιά, σ’ ένα μικρό κοιμητήριο γαλήνιο, ήμερο σαν την ψυχή του. Τώρα οι επαναστάσεις όλες είχαν κάνει το δρόμο τους, κι ένα λουλούδι ξανατολμούσε ν’ αρθρώσει το όνομά του. Η οικουμένη επέστρεφε στην Αττική τον άνθρωπο που της δανείστηκε για μια στιγμή. Δεν ήταν θάνατος αυτός, αλλά ένα φύσημα ελαφρύ, κι ύστερα τα πουλιά και το κελαηδητό τους – μια συνέχεια στην ποίηση κείνου που χανόταν εδώ για να ξαναβρεθεί κερδισμένος αλλού, για πάντοτε, μέσα στους γαλάζιους ατμούς τ’ ουρανού λευκές πέτρες».

[Οδυσσέας Ελύτης, Αναφορά στον Ανδρέα Εμπειρίκο, 1980]